1831 yılı sonlarında İstanbul Eyüp'te doğdu. Asıl adı Mehmed Ârif'tir; babası Eyüp Şer'î Mahkemesi başkâtiplerinden Ebûbekir Efendi'dir. Sıbyan mektebinde iken sesinin güzelliğiyle dikkat çekti; ilk mûsiki derslerini Zekâî Dede'den aldı, ardından Hamâmîzâde İsmâil Dede ile tanıştı.
Hamâmîzâde İsmâil Dede'den sonra 19. yüzyılın en büyük bestekârı ve özellikle şarkı formunun en önde gelen ismi kabul edilir; Türk mûsikisinde romantik dönemi başlatan besteci olmuştur. Kürdîlihicazkâr makamı ile Müsemmen usulünü bulmuştur. Olağanüstü hızlı beste yaptığı, hatta bir gecede sekiz şarkı bestelediği söylenir. 1000'i aşkın şarkı ve 100'den fazla ilâhi bestelemiş; büyük kısmı notasızlık yüzünden unutulmuştur.
28 Haziran 1885'te Muzıka-yı Hümâyun'daki odasında vefat etti ve Beşiktaş'ta Yahyâ Efendi Dergâhı'na defnedildi.